Banksy: O φαντομάς καλλιτέχνης με τις «εκκεντρικές» δράσεις…

Το 2018, στον τομέα των δημοπρασιών, θα μπορούσε σίγουρα να χαρακτηρισθεί έτος Banksy, μιας και ο «φαντομάς – καλλιτέχνης» ή ο «τρομοκράτης – καλλιτέχνης», όπως του αρέσει να αυτοχαρακτηρίζεται, μιας και κατέχει στον υπερθετικό βαθμό την αίσθηση του αγγλικού χιούμορ και όχι μόνο λόγω καταγωγής, έστρεψε πάνω του για ακόμη μία το παγκόσμιο ενδιαφέρον της αγοράς της σύγχρονης τέχνης. Αυτή τη φοράήταν στη δημοπρασία των Sotheby’s (06.10.2018) και αμέσως μετά την πώληση του έργου του Girl with Balloon στην αστρονομική τιμή των £1,042,000, όταν ο μηχανισμός που είχε τοποθετήσει στο συγκεκριμένο έργο ενεργοποιήθηκε με το πάτημα ενός κουμπιού, αμέσως μετά το χτύπημα του σφυριού, που κατοχύρωνε το έργο στον αγοραστή.

Γράφει η Λιάνα Ζωζά

Ο περίφημος καταστροφέας

Έκπληκτο το κοινό της δημοπρασίας είδε το έργο να γλιστρά από την κορνίζα του, στον μηχανισμό – καταστροφέα εγγράφων και να αυτοκαταστρέφεται σε λεπτές χάρτινες λωρίδες, ενώ ταυτόχρονα στο επίσημο προφίλ του, στο Instagram, υπήρχε απευθείας μετάδοση του δρώμενου με τα σχόλια «Going, going, gone…», να συνοδεύουν την αγωνία των θεατών.

Έχοντάς μας συνηθίσει σε πολλές «εκκεντρικές» δράσεις μέσα από την τέχνη του και ειδικά μετά την ανάρτηση του moto «Don’t believe the hype» στο site του, λίγα χρόνια πριν, δεν ήταν λίγοι αυτοί που δεν δίστασαν να κάνουν λόγο για ακόμη ένα σκηνοθετημένο κόλπο από τον καλλιτέχνη.

Η ιστορία συνεχίστηκε, με καινούργια ανάρτησή στον λογαριασμό του στο Instagram, όπου δημοσιοποίησε ένα video και αποκάλυψε πώς τοποθέτησε τον μυστικό μηχανισμό στο έργο, έχοντας στο μυαλό του να τον χρησιμοποιήσει στην περίπτωση που το συγκεκριμένο έργο θα έβγαινε σε δημοπρασία και βέβαια είχε κάνει πρόβα τη σκηνή της καταστροφής. Η ανάρτηση συνοδευόταν από το παρακάτω σχόλιο: «Theur getodestroyisalsoacreativeurge» – Picasso.

Αυτό που δεν αποκαλύφθηκε μέχρι στιγμής είναι αν η «καταστροφή» του έργου, πραγματοποιήθηκε με τη σύμφωνη γνώμη του γνωστού οίκου δημοπρασιών, αλλά και του άγνωστου πλειοδότη. Επίσης, υπάρχουν αναφορές για την παρουσία στην αίθουσα, ενός άγνωστου άνδρα –ο Banksy;– που απομακρύνθηκε από το προσωπικό ασφαλείας ελάχιστα λεπτά μετά την καταστροφή του έργου, ενώ το κοινό παρακολουθούσε άναυδο, μην μπορώντας να πιστέψει αυτό που μόλις είχε δει.

Για ακόμη μία φορά ο διαβόητος streetartist υπηρέτησε πιστά τον μύθο του, ταράζοντας τον κόσμο της τέχνης και κάνοντάς τον να πλέκει καινούργιες ιστορίες γύρω από το ποιος πραγματικά είναι ο Banksy, μιας και ο ίδιος δεν έχει «παρουσιαστεί» ποτέ δημόσια μέχρι και τη στιγμή που μιλάμε.

Αν και δεν είναι η πρώτη φορά που έργα του έχουν συμπεριληφθεί και πουληθεί σε αστρονομικά, συνήθως, ποσά σε μεγάλες δημοπρασίες, αυτή ήταν σίγουρα η πιο ενδιαφέρουσα και μέσα από την οποία έθεσε δυναμικά, για ακόμη μία φορά, το ερώτημα του πώς διαμορφώνονται οι τιμές των έργων στην σύγχρονη τέχνη.

Το σύνολο των έργων του σε διάφορα σημεία του πλανήτη έχει σαν στόχο να σχολιάσει, να αφυπνίσει ή και να ενοχλήσει. Ταξιδεύει, όπου θεωρεί πως έχει κάτι να πει μέσα από την τέχνη του, τέχνη που για εκείνον αποτελεί μια βασική πολιτική έκφραση, καυστική και απρόβλεπτη, απέναντι στη βάρβαρη και παράλογη καθημερινότητα της υπερκαταναλωτικής και αποχαυνωμένης κοινωνίας.

Είναι, λοιπόν, αυτός ο μύθος γύρω από το όνομά του, ο λόγος που έχουν φτάσει τα έργα του να δημοπρατούνται σε τόσο υψηλά ποσά; Ή η υψηλή τιμή πώλησης των έργων του είναι αποτέλεσμα προώθησης μέσα από τη διαφήμιση και το έξυπνο μάρκετινγκ;

Συμβολική τιμή

Αυτό ήταν και το στοίχημα που είχε ξαναβάλει ο Banksy, όταν αποφάσισε σε μία από τις δράσεις του project του «Better Out than In» (Νέα Υόρκη, Οκτώβριος 2013) να πουλήσει πρωτότυπα υπογεγραμμένα έργα του, στη συμβολική τιμή που εκείνος όρισε και ήταν τα 60 δολάρια για το καθένα.

Ο στόχος του και αυτή τη φορά ήταν η αγορά της σύγχρονης τέχνης και για τον λόγο αυτό έστησε ένα πάγκο με αυθεντικά έργα του στο Central Park και τα πουλούσε στη συγκεκριμένη συμβολική τιμή. Έργα ανάλογα αυτών, που στην αγορά της τέχνης πωλούνται κάποιες χιλιάδες ευρώ. Οι πωλήσεις ήταν ελάχιστες και στο τέλος της ημέρας κατάφερε να εισπράξει λιγότερα από 500 δολάρια, γιατί κάποιοι από τους αγοραστές παζάρεψαν ακόμη και αυτή την αρχική τιμή.

Γιατί δεν πουλήθηκαν τα έργα του, που σε φυσιολογικές συνθήκες πώλησης, θα πωλούνταν για χιλιάδες ευρώ; Επειδή, οι αγοραστές δεν πείσθηκαν πως είναι αυθεντικά λόγω της τιμής τους, αλλά και του τρόπου πώλησης; Ή επειδή οι φυσιολογικές συνθήκες που συνήθως καθορίζουν την αξία ενός έργου σύγχρονης τέχνης είναι η προώθηση και η διαφήμιση;

Πάντως, οι αστρονομικές τιμές στις οποίες πωλούνται τα έργα του Banksy είναι σίγουρα αυτές που οδηγούν άγνωστους να αφαιρούν έργα του από τοίχους για να δημοπρατηθούν, αλλά και κάποιους άλλους να τα προστατέψουν με πλέξιγκλας από βανδαλισμούς.

Όσον αφορά τον Banksy και τη θέση του απέναντι στη σύγχρονη τέχνη, εκείνος σίγουρα θα έλεγε… «το γκράφιτι είναι ένα από τα λίγα εργαλεία που έχετε, όταν στην πραγματικότητα δεν έχετε τίποτα! Αν δεν καταλήξετε σε μια ζωγραφιά η οποία θα βάλει τέλος στην παγκόσμια φτώχεια, μπορεί –ποτέ δεν ξέρεις– να καταφέρετε να κάνετε έναν άνθρωπο να χαμογελάσει, ενώ θα έχει τρυπώσει σε κάποιο στενό για να κατουρήσει».